Fietsen naar Palermo

de route in het kort     veelgestelde vragen     foto's

overzichtskaart Rome – Palermo

In tegenstelling tot de rest van Zuid-Italië is Sicilië net zo rijk bedeeld met cultuurschatten als Noord- en Midden-Italië. De route Rome – Palermo biedt dan ook niet alleen bergen en een mooie kust, maar vooral in het eindpunt Palermo ook veel cultuur.
Maar om de rijke cultuur van dit fascinerende eiland recht te doen zou je eigenlijk ook het Rondje Sicilië doen, of beide routes combineren. Dan zie je naast afwisselende landschappen ook de culturele erfenis die Grieken, Romeinen, Arabieren, Normandiërs en Spanjaarden op het eiland achterlieten.

Je kunt de pdf met campinglijst en toeristische informatie en de tracks voor de route Rome – Palermo bestellen via het bestelformulier op deze site. De tracks zijn zowel in de richting Rome – Palermo als andersom beschikbaar. Daarbij is ook gedacht aan tracks van en naar de luchthavens van Palermo en Catánia. Naast tracks zijn er point-of-interest bestanden van de campings langs de route en van de bezienswaardigheden onderweg.

 

De route in het kort

Golf van Policastro
De Golf van Policastro is een van de mooiste stukken van de Tyrreense kust.


Rome – Benevento

Je verlaat Rome over de Via Appia Antica: een rustige en sfeervolle tocht langs cipressen en oude Romeinse grafmonumenten over de 'Regina Viarum' (Koningin der Wegen). Waar het oorspronkelijke Romeinse keienwegdek bewaard is gebleven valt er niet of nauwelijks op te fietsen, maar op veel plaatsen is een onofficieel onverhard fietspad in het gras naast de weg. Af en toe zul je misschien moeten lopen, maar dat is beter dan fietsen op de drukke uitvalswegen uit Rome. De eerste 40 km na de Via Appia Antica valt aan druk verkeer helaas niet te ontkomen. Het lijkt daarom beter van Rome tot Valmontone de trein te nemen. Na Valmontone wordt het rustiger, onder meer omdat je bijna 30 km op een fietspad op een voormalige smalspoorlijn fietst.
Culturele hoogtepunten op dit eerste deel van de route zijn de abdijen van Casamari en Montecassino. Deze laatste vergt wel een extra klim van ca. 450 meter: de abdij ligt op een berg, terwijl de route beneden in het dal blijft.

Alternatief via de Abruzzen
Een heel mooie oplossing om alle drukte rond Rome te vermijden is de Abruzzen-route, die direct vanaf Reitsma's Route naar Rome achter de Eeuwige Stad om zuidwaarts gaat door de Abruzzen, het hoogste en ruigste deel van de Apennijnen en één van de weinige streken in het binnenland van Zuid-Italië waar campings zijn. Ongeveer 100 km voor Benevento komt de route door de Abruzzen bij Venafro weer bij de hoofdroute. 
Wil je Rome combineren met de Abruzzen dan zou ik vanaf Roma Termini de trein nemen naar Carsóli en daar de Abruzzen-route oppakken.

Benevento – Messina
Tot in Benevento met zijn goed bewaard gebleven Triomfboog van keizer Trajanus valt de route naar Sicilië samen met die naar Apulië. Richting Sicilië ga je daarna zuidwaarts door het regionaal natuurpark Monti Picentini over een bergpas op 974 m hoogte. Op die manier vermijdt je het drukke verstedelijkte gebied van Napels en omgeving en bereik je de kust iets ten zuiden van Salerno.
Aanvankelijk is deze kust vlak en bezit hij mooie zandstranden, maar voorbij de Griekse tempels van Paestum wordt hij rotsachtig, al is er hier en daar ook een zandstrand. De route loopt hier door het Parco Nazionale del Cilento, nu eens onderlangs bij de zee, dan weer hoog erboven en soms door het achterland. Na dit fraaie natuurpark volgt de misschien nog wel mooiere Golf van Policastro. Ook hier gaat de route soms onderlangs en soms bovenover.
Tot het zuidelijkste puntje van Calabrië blijft de kust rotsachtig, maar er zijn ook steeds weer baaien met zandstranden. Je fietst nu en dan over boulevards met wuivende palmen, maar om de doorgaande hoofdweg zoveel mogelijk te vermijden ook wel eens over rommelige achterafweggetjes of door de heuvels achter de kust. En een enkele keer een stukje over onverharde wegen.

Messina – Palermo
Na de korte overtocht over de Straat van Messina is het eerste stuk van de route op Sicilië druk. Soms kun je door dorpjes of over de boulevard fietsen, maar vaak is de drukke hoofdweg langs de kust de enige mogelijkheid. Als het niet te warm is kun je misschien tijdens de siësta­ fietsen: er is dan minder verkeer. Anders is het wellicht beter om de 55 km tot Alcántara per trein te doen. Er gaat grofweg elk uur een trein, de reis duurt een uur tot vijf kwartier en het station Alcántara ligt maar 200 m van de route.
Na het station Alcántara gaat de route het binnenland in door het dal van de rivier Alcántara, die op sommige plaatsen een indrukwekkende kloof door de lava van de Etna uitgesleten heeft. Daarbij klim je geleidelijk omhoog tegen de voet van de machtige Etna, waarvan de vaak besneeuwde top nog kilometers lang te zien blijft. Het bergachtige binnenland is in het voorjaar prachtig: wilde bloemen, sappig groene weiden, rijpend koren, en soms ook bos. Naarmate het zomer wordt verdort de meeste vegetatie; alleen de dennen blijven groen. De vrij grote dorpen liggen meestal schilderachtig tegen een heuveltop gestapeld. Sla bijtijds eten en drinken in, want deze plaatsen liggen soms wel 30 km van elkaar!
Letterlijk en figuurlijk hoogtepunt van het parcours door het binnenland is het Parco Regionale delle Madonie. De route bereikt hier zijn hoogste punt (1652 m), niet ver van de Pizzo Carbonara, met 1979 m de hoogste berg op Sicilië na de Etna. Daarna daal je en volg je de laatste 65 km de kust, soms over de hoofdweg, soms over rustige wegen. Eventueel kun je dit laatste stuk vanwege de drukte per trein doen. Palermo, de uitbundige hoofdstad van Sicilië, is een ware schatkamer van de architectuur. Naast de Arabisch-Normanische stijl is ook de barok goed vertegenwoordigd.

 

Veelgestelde vragen

Hoe zwaar is de route?
Zowel de route Rome - Palermo als het Rondje Sicilië komen op gemiddeld 12,4 klimmeters per km. Dat is zwaarder dan de hoofdroute in deel 3 van Reitsma’s Route naar Rome, die op 9,0 m/km uitkomt als je de Povlakte buiten de beschouwing laat, maar lichter dan de Toscane-route (Bologna - Rome: 14,5 m/km). Wellicht zijn de hellingen echter minder steil dan in Midden-Italië. Dat kan ik nog niet zeggen, want ik heb hier (nog) niet gefietst. De opgetelde hoogteverschillen zijn gebaseerd op Google Maps, en dat klopt meestal vrij aardig met wat ik met mijn hoogtemeter geregistreerd heb voor de Rome-­route.
Totdat je zuidelijk van Salerno aan de kust komt zijn er een paar langere beklimmingen. De rest van het parcours op het vasteland van Italië zijn de hellingen korter. In het binnenland van Sicilië zijn er weer enkele langere beklimmingen.
De route achter Rome langs door de Abruzzen is overigens niet zwaarder dan de route via Rome, omdat de bergketens vaak parallel met de route liggen en de overblijvende hellingen met meestal ongeveer 6% niet supersteil zijn.

Hoe lang doe je erover?
De route Rome – Palermo is 1271 km. De laatste 276 km daarvan vallen samen met het Rondje Sicilië. Stap je bij de Etna over op het rondje Sicilië dan is de afstand Rome – Palermo­ 1761 km, of 1613 km als je de afsteek­route gebruikt.
Komend van Assisi is de route via de Abruzzen 74 km korter dan via Rome. Komend vanaf de Toscane­-route is het via Rome of via de Abruzzen vrijwel even lang.

Wat is de beste reistijd?
De temperatuur en het landschap zijn op zijn best tussen half april en half juni. De zomermaanden zijn voor de meesten van ons echt te warm hier. In augustus – dé vakantiemaand in Italië – zijn bovendien veel winkels en café’s gesloten. Tussen half september en half oktober zakt de temperatuur geleidelijk, maar na de droge zomer en de oogst ziet het landschap er minder mooi uit.
Als je deze route combineert met de route Amsterdam – Rome en niet al te grote dagafstanden aflegt kun je in het voorjaar misschien beter in het zuiden beginnen en richting huis fietsen. De kans is dan veel groter dat je de hele reis aangename temperaturen hebt. Fiets je vroeg in het seizoen vanuit Nederland of België zuidwaarts dan is het aan het begin van je tocht en in de Alpen misschien aan te koud; ga je wat later dan is het aan het eind van de reis wellicht warmer dan je lief is. Neem in elk geval altijd ook warme kleding mee: in de bergen kan het zelfs in Zuid-Italië wel eens afkoelen. Dit geldt zeker voor de Abruzzen-route, waar een hoogte van 1440 m bereikt wordt. In Sicilië klimt de route zelfs tot 1652 m hoogte in het Parco Naturale delle Madonie.

Is er genoeg accommodatie onderweg?
Campings: tot de route ten zuiden van Napels de kust bereikt zijn er helemaal geen campings in de hoofdroute, zie de campingkaart onder deze paragraaf. In de Abruzzen-route zitten er wel een aantal, vooral in het Parco Nazionale d’Abruzzi, Lazio e Molise. Langs de kust zijn er op plekken met stranden campings. Waar geen goede stranden zijn ontbreken ook de campings. Daardoor zijn de afstanden tussen campings langs de Calabrische kust soms wel 100 km. Deze campings aan de kust zijn meestal geheel ingesteld op Italiaanse gezinnen die hier hun hele zomer­vakantie doorbrengen: campings met alles erop en eraan, die niet zelden alleen in hoogseizoen open zijn. Vaak zijn het tevens bungalowparken en is er tot laat in de avond lawaaiige animatie.
Aan de kust is veel accommodatie in hotels en bed & breakfasts, maar in het hoogseizoen is ook de toeloop groot. In het binnenland zijn er naast hotels en B&B’s ook agriturismo’s, maar er is wel minder accommodatie dan in Noord- en Midden-­Italië.
Tip: Je kunt misschien ook gebruik maken van couchsurfing. Je moet het niet zien als een gratis hotel; het is meer logeren bij vrienden die je nog niet kent. Daarom begin je met op de site van couchsurfing een profiel van jezelf aan te maken. Daarna kijk je welke couch-aanbieders er zijn in de plaats waar je wilt overnachten en bestudeer je hun profiel om erachter te komen of er een 'klik' zou kunnen zijn. Vervolgens stuur je enkele van deze mensen een 'couchrequest' en wacht af of er positieve reacties komen.
Een vergelijkbaar concept is warm showers, een non-profit organisatie van fietsers voor fietsers om gratis bij elkaar te overnachten.

Campings in Zuid-Italië
campingkaart zuid italie

Hoe zijn de wegen?
Wat betreft het wegdek: De wegen zijn vaak slecht. Slechts een enkele keer is een kort onverhard stuk nodig om druk verkeer te vermijden, maar deze onverharde stukken zijn soms wel heel slecht.
Wat betreft de verkeersdrukte: ik heb maar een paar autovrije stukjes ontdekt voor deze route. Buiten Rome is de eerste 40 km echt druk. De Abruzzen-route is een goed alternatief als je niet via Rome wilt fietsen. Begint je vakantie in Rome maar wil je toch de Abruzzen-route doen, neem dan de trein naar Carsóli vanaf station Roma-Termini.
Op Sicilië zijn vooral de stukken langs de kust druk (zuidwaarts vanaf Messina en het laatste stuk voor Palermo). Misschien kun je die stukken ook beter met de trein doen of als je goed tegen de warmte kunt tijdens de siësta fietsen. Er is dan minder verkeer op de weg.

Kun je de route met kinderen fietsen?
De in het binnenland lange afstanden tussen rustpunten met voorzieningen, het bijna overal ontbreken van fietspaden en de hoge temperaturen in de zomer: ik zou het niet doen.

Wat moet je verder nog weten?
Anders dan benoorden Rome kun je in Zuid-Italië met loslopende zwerf-, waak- of berghonden te maken krijgen, die soms ook in groepsverband opereren. Berghonden zijn grote honden die zonder herder de kudde moeten beschermen tegen roofdieren. Meerdere fietsers berichten hierover. Op het forum van de Vereniging Wereldfietser, maar vooral op het Duitstalige Fernradlerforum staan veel meningen en adviezen over het onderwerp "wat te doen bij aggressieve honden".
Vaak spreken de bijdragen op bovengenoemde fora elkaar erg tegen. Sommige bijdragers gebruiken een dazer. Het zendt een voor mensen onhoorbaar geluid uit, dat honden afschrikt (pijn aan de oren doet) en is onder meer  verkrijgbaar bij de Fietsvakantiewinkel. Een scheidsrechtersfluitje schijnt hetzelfde effect te hebben. Anderen stellen dat een dazer weinig helpt en raden pepperspray aan, wat in sommige landen een verboden wapen is. Of dat ook voor Italië geldt weet ik niet.
Voor elk middel geldt in elk geval dat je het direct bij de hand moet hebben, omdat honden soms plotseling van een erf komen aanrennen. Tijd om het dan uit je fietstas te halen is er op dat moment niet meer! Je zult het dus bijvoorbeeld aan een touwtje om je nek moeten hangen of op je stuur monteren.
Duidelijk is wel dat de zwerfhonden meestal alleen om eten komen bedelen en vaak (te) aanhankelijk zijn, terwijl de berghonden, die de kudde tegen roofdieren moeten beschermen het gevaarlijkst zijn.

Hoe kom ik terug per vliegtuig?
Vliegen kan vanaf Palermo of Catánia. Bij de GPS-tracks voor de route Rome - Palermo zijn ook tracks naar de luchthavens van Palermo en Catánia opgenomen.
Veel Rome-fietsers laten hun fiets door Soetens Transport naar huis brengen, maar die rijdt niet verder dan Rome. Sinds enige tijd is er echter ook Care4luggage, een jong bedrijf dat naast fietsen en e-bikes ook andere lastige bagage vervoert door nagenoeg heel Europa. De chauffeur die je fiets ophaalt brengt zelf een fietsdoos mee. Je hoeft alleen te zorgen dat de fiets klaar staat voor transport: de trappers eraf en het stuur een kwartslag gedraaid. Anders dan Soetens werkt dit bedrijf niet met vaste afhaaladressen in populaire bestemmingen als Rome en Venetië: je kunt je fiets dus overal laten ophalen. Een fiets vervoeren kost € 120,– voor een enkele reis en € 140,– voor een retour.

Wil je toch liever van Soetens gebruik maken, reis dan met de trein of Flixbus tot Rome. Met de Flixbus duurt de reis korter, maar de bussen zijn lang vaak lang van te voren volgeboekt. Let op: Flixbus vervoert geen e-bikes!
Je kunt ook van Palermo de boot nemen naar Napels of Civitavécchia en vandaar met de trein naar Rome gaan. Een andere mogelijkheid is nog de boot van Palermo naar Livorno. Vandaar is het ongeveer 20 km fietsen naar Pisa, dat ook over een vliegveld beschikt. Pisa ligt in het gebied waar Soetens ophaalt. Zie voor veerverbindingen https://www.directferries.nl.

Hoe kom ik terug zonder vliegtuig?
Ik heb hieronder vier oplossingen uitgewerkt, waarbij je de fiets zelf meeneemt: met Flixbus en trein, helemaal met de Flixbus, helemaal met de trein of met boot en trein. De verbindingen die je moet reserveren zijn met een sterretje* aangegeven. De overige verbindingen zijn regionale treinen waarvoor je niet kunt reserveren.
Dienstregelingen kunnen veranderen. Check ze dus op:
https://www.flixbus.nl (voor de Flixbus)
https://reiseauskunft.bahn.de (voor de trein; vergeet niet de optie ‘fietsvervoer’ aan te vinken!)
https://www.directferries.nl (voor boot­verbindigen)

Laat je de fiets nasturen met Care4luggage dan kun je gebruik maken van veel betere treinverbindingen dan hieronder aangegeven, met inbegrip van hoge-snelheids-treinen. Wil je terug per trein, laat je dan adviseren door de Treinreiswinkel

Op dit moment zijn de mogelijkheden:

Met Flixbus en trein (2 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  15.10
Overnachting in de Flixbus
Aankomst Bologna dag 2  08.05
Vertrek Bologna* dag 2  11.52
Aankomst Innsbruck dag 2  16.36
Vertrek Innsbruck* dag 2  20.44
Overnachting in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 3  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 3  09.26
Aankomst Arnhem dag 3  11.15
Aankomst Venlo dag 3  10.56

Flixbussen hebben plaats voor een beperkt aantal fietsen. Alleen gewone fietsen kunnen mee, tandems, trikes en e-bikes niet. De fiets mag max. 25 kg wegen.

Helemaal met de Flixbus (3 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  15.10
Overnachting in de Flixbus
Aankomst Bologna dag 2  08.05
Vertrek Bologna* dag 2  10.55
Aankomst München dag 2  21.15
Overnachting in München
Vertrek München* dag 3  13.15
Overnachting in de Flixbus
Aankomst Schiphol dag 4  07.20

Helemaal met de trein (3 dagen)
Vertrek Palermo dag 1  08.32
Aankomst Messina dag 1  11.17
Veer nemen naar Villa San Giovanni
Vertrek Villa San Giovanni dag 1  12.32
Aankomst Napels dag 1  19.05
Overnachting in Napels
Vertrek Napels dag 2  08.20
Aankomst Bologna dag 2  19.26
Overnachting in Bologna
Vertrek Bologna* dag 3  11.52
Aankomst Innsbruck dag 3  16.36
Vertrek Innsbruck* dag 3  20.44
Overnachting in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 4  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 4  09.26
Aankomst Arnhem dag 4  11.15
Aankomst Venlo dag 4  10.56

Met boot en trein (4 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  21.30
Overnachting op veerboot
Aankomst Genua dag 2  18.00
Overnachting in Genua
Vetrek Genua dag 3  10.26
Aankomst Verona dag 3  16.15
Overnachting in Verona
Vertrek Verona* dag 4  9.04 / 11.02 / 13.02 / 15.02
Aankomst Innsbruck dag 4  12.36 / 14.36 / 16.36 / 18.36
Vertrek Innsbruck* dag 4  20.44
Overnachting in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 5  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 5  09.26
Aankomst Arnhem dag 5  11.15
Aankomst Venlo dag 5 10.56

Het is theoretisch mogelijk om op dag 3 om 17.02 vanuit Verona te vertrekken en om 20.36 in Innsbruck aan te komen en 8 minuten later weer te vertrekken, maar het is erg onverstandig er op te vertrouwen dat de trein op tijd in Inns­bruck aankomt en dat 8 minuten overstaptijd genoeg zijn. Daarom heb ik in bovenstaand schema een extra Overnachting in Verona voorzien.

Er vertrekken vanuit Palermo ook veerboten naar Napels en Livorno (dichtbij Pisa).

 

Foto's Rome – Palermo

Via Appica Antica
Rome uit via de Via Appia Antica

Alatri
Uitzicht over de daken van Alatri

In de Abruzzen
Flinke bergen in de Abruzzen-route, zoals hier bij Barrea

Fietspad op voormalige spoorlijn bij Fiuggi
Fietspad op een voormalige spoorlijn bij Fiuggi.
Foto: Thomas Koomen.

Valle della Melfa
In de Valle del Melfa

Triomfboog van Traianus in Benevento
Beeldhouwwerk aan de Triomfboog van Trajanus in Benevento
Foto: Wikipediagebruiker Camster2

Monti Picentini
In de Monti Picentini

Griekse tempels in Paestum
De Griekse tempels van Paestum

Kustweg in de Cilento
Kustweg in de Cilento

De kust bij Palmi
De kust bij Palmi

Scilla
Vlak langs zee in Scilla

De Etna
Gangi tegen de achtergrond van de Etna, op 80 km afstand

Parco delle Madonie
In het Parco Regionale delle Madonie wordt met 1652 m het hoogste punt in de route bereikt.

De kathedraal van Palermo
De kathedraal van Palermo