Fietsen op Sicilië

het rondje in het kort     veelgestelde vragen     foto's

overzichtskaart Rondje Sicilië

Sicilië is net zo rijk bedeeld met cultuurschatten als Noord- en Midden-Italië. Dit rondje Sicilië van ongeveer 1070 km biedt dan ook naast mooie, afwisselende landschappen de culturele erfenis die de vreemde heersers die elkaar hier afwisselden op het eiland achterlieten. Zo vind je er Griekse tempels, Romeinse mozaïeken, Arabische koepels en palmentuinen, Normandische kastelen en Spaanse barok.

Je kunt de tracks voor het Rondje Sicilië en de pdf met campinglijst en toeristische informatie bestellen via het bestelformulier op deze site. De tracks zijn in beide richtingen beschikbaar: met de klok mee en tegen de klok in, beginnend bij de luchthaven van Palermo. In de bundel zitten ook tracks  van en naar de luchthaven van Catánia en van de twee afsteekroutes in het zuidoosten van het eiland. Naast tracks zijn er point-of-interest bestanden van de campings langs de route en van de  bezienswaardigheden onderweg.

 

Het rondje in het kort

Griekse temple van Segesta
Van de Griekse stad Segesta bleef alleen deze tempel en een theater bewaard.

 

Luchthaven Palermo – Agrigento
Als je het rondje tegen de klok in begint bij de luchthaven van Palermo start je met het lichtste deel van de route en eindig je met het bergachtigste stuk. De route volgt de eerste 40 km globaal de kust, waar af en toe een mooi zandstrand lokt. Daarna duik je het binnenland in, waar de Griekse tempel van Segesta een eerste cultureel hoogtepunt vormt. Kort voor Trápani bereik je weer de kust, die je tot deze stad blijft volgen. Vanuit Trápani kun je per fiets of kabelbaan een excursie maken naar de van oorsprong Fenicische stad Érice, spectaculair gelegen op een geïsoleerde berg 750 m boven zee.
Na Trápani kom je in het vrij vlakke westen van het eiland, waar de Arabische invloed het meest speurbaar is, zowel in de keuken (couscous bijvoorbeeld) als in de witte, kubusvormige huisjes. Ook hier loopt de route gedeeltelijk langs de kust, waar talrijke zoutpannen in de zon blinken.
Aan de zuidkust fietst je af en toe langs de kust, maar ook 14 km lang over een fietspad op een voormalige spoorlijn door de heuvels. In deze regio zijn de Griekse tempels van Selinunte, maar vooral die van Agrigento de moeite waard. Kort voor Agrigento contrasteren de hagelwitte kliffen van de Scala dei Turchi prachtig met de diepblauwe zee.

Agrigento – Syracuse
Na Agrigento gaat de route de heuvels van het binnenland in. Hier vindt je de belangrijkste Romeinse erfenis op Sicilië: bij Piazza Armerina ligt een grote Romeinse villa met kleurrijke vloermozaïeken. Na Caltagirone, dat bekend staat om zijn kleurrijke aardewerk, bereikt de route met bijna 900 m een voorlopig hoogste punt in de Monti Iblei. De velden worden hier vaak door oude stapelmuurtjes gescheiden. In de zuidoosthoek van het eiland vindt je de mooiste voorbeelden van Spaanse barok op Sicilië, met name in Noto. Daarna fiets je dichtbij – en soms direct langs – de kust naar Syracuse, een ware schatkamer vol Griekse, Romeinse, middeleeuwse en barokke monumenten.
Eventueel kun in de zuidoosthoek de route met 148 km of 71 km bekorten door gebruik te maken van een van de twee afsteekroutes, maar dan mis je met Noto en Syracuse wel een stuk Sicilië met een geheel eigen charme. De afsteekroute die 71 km bespaart gebruikt een fiets/wandelpad op een voormalige smalspoorlijn door een spectulaire kloof en gaat door een aantal tunnels. Voor wie dat te avontuurlijk is biedt de andere afsteekroute zich aan.

Syracuse – Taormina
Na Syracuse gaat de route weer het binnenland in, waar in de wanden van een diepe kloof zo’n 3000 jaar geleden duizenden graven zijn uitgehakt: de necropolis van Pantálica. Daarna steek je de laaggelegen Vlakte van Catánia met zijn uitgestrekte sinaas­appel­plantages over en beklimt de onderste hellingen van de Etna, die de wijde omgeving domineert. Een excursie met gids naar deze vulkaan – na de Stromboli de actiefste van Europa – is zeker een aanrader.
Na de Etna gaat de route westwaarts richting Palermo, maar je kunt ook als extraatje even heen en terug fietsen naar de prachtig gelegen vakantieplaats Taormina met zijn beroemde Griekse theater. Ook voor dit zijpad is een track opgenomen in de bundel.

Taormina – Palermo
Na de Etna valt het rondje Sicilië­ samen met de route Rome – Palermo. Je komt nu door het bergachtigste deel van Sicilië, met de bergen van de Nébrodi en de Madonie. De dorpen liggen hier ver uit elkaar. Met hun rustieke, uit natuursteen opgetrokken huizen bieden ze een schilderachtige aanblik. Vaak hebben deze hooggelegen plaatsen een schitterend uitzicht over de omgeving.
In het Parco Regionale delle Madonie bereik je met ongeveer 1650 m het hoogste punt van het rondje. Door de beukenbossen en naaldwouden doet het hier verrassend noordelijk aan. Daarna daal je af naar de kust, waar drukke wegen niet overal te vermijden zijn. Termini Imerese biedt mooie uitzichten over die kust, terwijl Bagheria een beroemde barokke villa bezit. En zo bereik je Palermo, de boeiende, levendige hoofdstad van Sicilië. Hier vind je voorbeelden van bijna alle culturele invloeden die op het eiland ingewerkt hebben. Vooral de Arabisch-Normandische bouwstijl en de Spaanse barok drukken een stempel op de stad.
Na Palermo volg je de laatste 40 km min of meer de kust tot de luchthaven van Palermo.

Veelgestelde vragen

Hoe zwaar is de route?
Het Rondje Sicilië is met gemiddeld 12,4 klimmeters per km vrij zwaar: zwaarder dan de hoofdroute in deel 3 van Reitsma’s Route naar Rome, die op 9,0 m/km uitkomt als je de Povlakte buiten de beschouwing laat, maar nog wel lichter dan de Toscane­route (Bologna - Rome: 14,5 m/km). Wellicht zijn de hellingen echter minder steil dan in Midden-Italië. Dat kan ik nog niet zeggen, want ik heb hier (nog) niet gefietst. De opgetelde hoogteverschillen zijn gebaseerd op Google Maps en dat klopt meestal vrij aardig met wat ik met mijn hoogtemeter geregistreerd heb voor de Rome-­route.

Hoe lang doe je erover?
Het Rondje Sicilië is 1066 km lang. Gebruik makend van één van beide afsteekroutes voor de lus in het zuidoosten van Sicilië kun je het echter inkorten tot 995 of 918 km. Maak je het uitstapje naar Toarmina en terug dan komt er weer 25 km bij. Doe je eerst de route Rome – Palermo en stap je bij de Etna over op het rondje dan is de afstand Rome – Palermo­ 1761 km, of 1613 km als je de afsteek­route gebruikt.

Wat is de beste reistijd?
In de zomermaanden is het voor de meesten van ons echt te warm hier. In augustus – dé vakantiemaand in Italië – zijn bovendien veel winkels en café’s gesloten. Naarmate de zomer voortschrijdt ziet het landschap er minder aantrekkelijk uit: de gewassen worden geoogst en de het gras verdort. Tussen half september en half oktober wordt de temperatuur weer prettiger om te fietsen, maar het landschap wordt pas weer groen tot er later in de herfst genoeg regen valt.
Als je deze route combineert met de route Amsterdam – Rome en niet al te grote dagafstanden aflegt kun je in het voorjaar misschien beter in het zuiden beginnen en richting huis fietsen. De kans is dan veel groter dat je de hele reis aangename temperaturen hebt. Fiets je vroeg in het seizoen vanuit Nederland of België zuidwaarts dan is het aan het begin van je tocht en in de Alpen misschien aan te koud; ga je wat later dan is het aan het eind van de reis wellicht warmer dan je lief is. Neem in elk geval altijd ook warme kleding mee: in de bergen kan het zelfs in Zuid-Italië wel eens afkoelen. Dit geldt zeker voor de Abruzzen-route, waar een hoogte van 1440 m bereikt wordt. In Sicilië klimt de route zelfs tot 1652 m hoogte in het Parco Naturale delle Madonie.

Is er genoeg accommodatie onderweg?
Waar de route langs de kust loopt zijn meestal veel campings; elders ontbreken die vrijwel overal, zie de campingkaart onder deze paragraaf. Alleen op de flanken van de Etna heb ik er twee gespot. Verder zijn er in het binnenland alleen in de Abruzzen-route een aantal campings. De meeste daarvan liggen in het Parco Nazionale d’Abruzzi, Lazio e Molise. De campings aan de kust zijn meestal geheel ingesteld op Italiaanse gezinnen die hier hun zomer­vakantie doorbrengen: campings met alles erop en eraan, bijvoorbeeld animatie die ‘s avonds geluidsoverlast kan geven. Vaak zijn het tevens bungalowparken.
Het zou kunnen zijn dat fietsers mini-campings­ voor me ontdekken. Daar heb ik niet naar gezocht, omdat het zoeken naar minicampings is een tijdrovend proces.
Aan de kust is veel accommodatie in hotels en bed & breakfasts, maar in het hoogseizoen is ook de toeloop groot. In het binnenland zijn er naast hotels en B&B’s ook agriturismo’s, maar er is wel minder accommodatie dan in Noord- en Midden-­Italië.
Tip: Je kunt misschien ook gebruik maken van couchsurfing. Je moet het niet zien als een gratis hotel; het is meer logeren bij vrienden die je nog niet kent. Daarom begin je met op de site van couchsurfing een profiel van jezelf aan te maken. Daarna kijk je welke couch-aanbieders er zijn in de plaats waar je wilt overnachten en bestudeer je hun profiel om erachter te komen of er een 'klik' zou kunnen zijn. Vervolgens stuur je enkele van deze mensen een 'couchrequest' en wacht af of er positieve reacties komen.
Een vergelijkbaar concept is warm showers, een non-profit organisatie van fietsers voor fietsers om gratis bij elkaar te overnachten.

Campings in Zuid-Italië
campingkaart zuid italie

Hoe zijn de wegen?
Wat betreft het wegdek: De wegen zijn vaak slecht. Slechts een enkele keer is een kort onverhard stuk nodig om druk verkeer te vermijden, maar deze onverharde stukken zijn soms wel heel slecht. Pas op als er bramen of robinia’s (ook vaak acacia’s genoemd) groeien langs deze onverharde stukken. Als je daar je fiets neerlegt omdat het je een leuk plekje voor een pauze lijkt krijg je makkelijk een lekke band door de doornen van deze planten: de beschermde keflarlaag op ‘onkwetsbare’ buitenbanden zit niet aan de zijkant van de band!
Wat betreft de verkeersdrukte: ik heb maar een paar autovrije stukjes ontdekt voor deze route. Buiten Rome is de eerste 40 km echt druk. De Abruzzen-route is een goed alternatief als je niet via Rome wilt fietsen. Begint je vakantie in Rome maar wil je toch de Abruzzen-route doen, neem dan de trein naar Carsóli vanaf station Roma-Termini.
Op Sicilië zijn vooral de stukken langs de kust druk (zuidwaarts vanaf Messina en het laatste stuk voor Palermo). Misschien kun je die stukken ook beter met de trein doen of als je goed tegen de warmte kunt tijdens de siësta fietsen. Er is dan minder verkeer op de weg.
In het zuidelijk deel van het Rondje Sicilië zijn er vaak muurtjes of beton­goten naast de weg: gevaarlijk als auto­mobilisten je geen ruimte geven.

Kun je de route met kinderen fietsen?
De in het binnenland lange afstanden tussen rustpunten met voorzieningen, het bijna overal ontbreken van fietspaden en de hoge temperaturen in de zomer: ik zou het niet doen.

Wat moet je verder nog weten?
Anders dan benoorden Rome kun je in Zuid-Italië met loslopende zwerf-, waak- of berghonden te maken krijgen, die soms ook in groepsverband opereren. Berghonden zijn grote honden die zonder herder de kudde moeten beschermen tegen roofdieren. Meerdere fietsers berichten hierover. Op het forum van de Vereniging Wereldfietser, maar vooral op het Duitstalige Fernradlerforum staan veel meningen en adviezen over het onderwerp "wat te doen bij aggressieve honden".
Vaak spreken de bijdragen op bovengenoemde fora elkaar erg tegen. Sommige bijdragers gebruiken een dazer. Het zendt een voor mensen onhoorbaar geluid uit, dat honden afschrikt (pijn aan de oren doet) en is onder meer  verkrijgbaar bij de Fietsvakantiewinkel. Een scheidsrechtersfluitje schijnt hetzelfde effect te hebben. Anderen stellen dat een dazer weinig helpt en raden pepperspray aan. Weer anderen wijzen er op dat dit in sommige landen een verboden wapen is. Of dat ook voor Italië geldt weet ik niet.
Voor elk middel geldt in elk geval dat je het direct bij de hand moet hebben, omdat honden soms plotseling van een erf komen aanrennen. Tijd om het dan uit je fietstas te halen is er op dat moment niet meer! Je zult het dus bijvoorbeeld aan een touwtje om je nek moeten hangen of op je stuur monteren.
Duidelijk is wel dat de zwerfhonden meestal alleen om eten komen bedelen en vaak (te) aanhankelijk zijn, terwijl de berghonden, die de kudde tegen roofdieren moeten beschermen het gevaarlijkst zijn.

Hoe kom ik terug per vliegtuig?
Vliegen kan vanaf Palermo of Catánia. Bij de GPS-tracks voor de route Rome - Palermo en het Rondje Sicilië zijn ook tracks naar de luchthavens van Palermo en Catánia opgenomen.
Veel Rome-fietsers laten hun fiets door Soetens Transport naar huis brengen, maar die rijdt niet verder dan Rome. Sinds enige tijd is er echter ook Care4luggage, een jong bedrijf dat naast fietsen en e-bikes ook andere lastige bagage vervoert door nagenoeg heel Europa. De chauffeur die je fiets ophaalt brengt zelf een fietsdoos mee. Je hoeft alleen te zorgen dat de fiets klaar staat voor transport: de trappers eraf en het stuur een kwartslag gedraaid. Anders dan Soetens werkt dit bedrijf niet met vaste afhaaladressen in populaire bestemmingen als Rome en Venetië: je kunt je fiets dus overal laten ophalen. Een fiets vervoeren kost € 120,– voor een enkele reis en € 140,– voor een retour.

Wil je toch liever van Soetens gebruik maken, reis dan met de trein of Flixbus tot Rome. Met de Flixbus duurt de reis korter, maar de bussen zijn lang vaak lang van te voren volgeboekt. Let op: Flixbus vervoert geen e-bikes!
Je kunt ook van Palermo de boot nemen naar Napels of Civitavecchia en vandaar met de trein naar Rome gaan. Een andere mogelijkheid is nog de boot van Palermo naar Livorno. Vandaar is het ongeveer 20 km fietsen naar Pisa, dat ook over een vliegveld beschikt. Pisa ligt in het gebied waar Soetens ophaalt. Zie voor veerverbindingen https://www.directferries.nl.

Hoe kom ik terug zonder vliegtuig?
Ik heb hieronder vier oplossingen uitgewerkt, waarbij je de fiets zelf meeneemt: met Flixbus en trein, helemaal met de Flixbus, helemaal met de trein of met boot en trein. De verbindingen die je moet reserveren zijn met een sterretje* aangegeven. De overige verbindingen zijn regionale treinen waarvoor je niet kunt reserveren.
Dienstregelingen kunnen veranderen. Check ze dus op:
https://www.flixbus.nl (voor de Flixbus)
https://reiseauskunft.bahn.de (voor de trein; vergeet niet de optie ‘fietsvervoer’ aan te vinken!)
https://www.directferries.nl (voor boot­verbindigen)

Laat je de fiets nasturen met Care4luggage dan kun je gebruik maken van veel betere treinverbindingen dan hieronder aangegeven, met inbegrip van hoge-snelheids-treinen. Wil je terug per trein, laat je dan adviseren door de Treinreiswinkel

Op dit moment zijn de mogelijkheden:

Met Flixbus en trein (2 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  15.10
Overnachting in de Flixbus
Aankomst Bologna dag 2  08.05
Vertrek Bologna* dag 2  11.52
Aankomst Innsbruck dag 2  16.36
Vertrek Innsbruck* dag 2  20.44
Overnachting in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 3  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 3  09.26
Aankomst Arnhem dag 3  11.15
Aankomst Venlo dag 3  10.56

Flixbussen hebben plaats voor een beperkt aantal fietsen. Alleen gewone fietsen kunnen mee, tandems, trikes en e-bikes niet. De fiets mag max. 25 kg wegen.

Helemaal met de Flixbus (3 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  15.10
Overnachting in de Flixbus
Aankomst Bologna dag 2  08.05
Vertrek Bologna* dag 2  10.55
Aankomst München dag 2  21.15
Overnachting in München
Vertrek München* dag 3  13.15
Overnachting in de Flixbus
Aankomst Schiphol dag 4  07.20

Helemaal met de trein (3 dagen)
Vertrek Palermo dag 1  08.32
Aankomst Messina dag 1  11.17
Veer nemen naar Villa San Giovanni
Vertrek Villa San Giovanni dag 1  12.32
Aankomst Napels dag 1  19.05
Overnachting in Napels
Vertrek Napels dag 2  08.20
Aankomst Bologna dag 2  19.26
Overnachting in Bologna
Vertrek Bologna* dag 3  11.52
Aankomst Innsbruck dag 3  16.36
Vertrek Innsbruck* dag 3  20.44
Overnachting in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 4  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 4  09.26
Aankomst Arnhem dag 4  11.15
Aankomst Venlo dag 4  10.56

Met boot en trein (4 dagen)
Vertrek Palermo* dag 1  21.30
Overnachting op veerboot
Aankomst Genua dag 2  18.00
Overnachting in Genua
Vetrek Genua dag 3  10.26
Aankomst Verona dag 3  16.15
Overnachting in Verona
Vertrek Verona* dag 4  9.04 / 11.02 / 13.02 / 15.02
Aankomst Innsbruck dag 4  12.36 / 14.36 / 16.36 / 18.36
Vertrek Innsbruck* dag 4  20.44
Overnachting in nachttrein met couchettes
Aankomst Düsseldorf dag 5  08.42
Vertrek Düsseldorf dag 5  09.26
Aankomst Arnhem dag 5  11.15
Aankomst Venlo dag 5 10.56

Het is theoretisch mogelijk om op dag 3 om 17.02 vanuit Verona te vertrekken en om 20.36 in Innsbruck aan te komen en 8 minuten later weer te vertrekken, maar het is erg onverstandig er op te vertrouwen dat de trein op tijd in Inns­bruck aankomt en dat 8 minuten overstaptijd genoeg zijn. Daarom heb ik in bovenstaand schema een extra Overnachting in Verona voorzien.

Er vertrekken vanuit Palermo ook veerboten naar Napels en Livorno (dichtbij Pisa).

 

Foto's Rondje Sicilië

Het strand van Balestrate aan de Golfo di Castellamare
Het strand van Balestrate aan de Golfo di Castellamare
Foto: Marco Tarantino

Het Castello di Vénere op de uiterste rand van Érice
Het Castello di Vénere op de uiterste rand van Érice

Zoutpannen bij het zoutmuseum van Nubia
Zoutpannen bij het zoutmuseum van Nubia

De kathedraal van Mazara del Vallo
De kathedraal van Mazara del Vallo
Foto: Maurizio Mozzato

De ruïnes van Selinunte
De ruïnes van Selinunte
Foto: Gerdi Vos

De Scala dei Turchi
De Scala dei Turchi dichtbij Agrigento

Parco delle Madonie
Agrigento: de Tempio della Concordia bij avond
Foto: Wikipediagebruiker General Cucombre

In het binnenland tussen Agrigento en Caltanissetta
In het binnenland tussen Agrigento en Caltanissetta

Mozaïek in de Villa Romana del Casale
Mozaïek in de Villa Romana del Casale

Aardewerk uit Caltagirone
Kleurrijk aardewerk uit Caltagirone

Landschap bij Noto
Landschap bij Noto

De kathedraal van Noto
De kathedraal van Noto is een pronkstuk van de Siciliaanse barok.

Syracuse
Syracuse: de Piazza del Duomo bij avond na een regenbui
Foto: Dario Giannobile

De Necropolis van Pantálica
Eeuwenoude rotsgraven in de Necropolis van Pantálica
Foto: Salvo Cannizzaro

‘Orgelpijpen’ van basalt in de Gole dell’Alcántara
‘Orgelpijpen’ van basalt in de Gole dell’Alcántara aan de voet van de Etna

Cesarò met op de achtergrond de Etna.
Cesarò met op de achtergrond de Etna

Petralia Soprana
De Chiesa Madre SS Pietro e Paolo in Petralia Soprana in de Madonie.
Op 1150 m hoogte kan het zelfs in Sicilië in de winter sneeuwen!

Parco delle Madonie
In het Parco Regionale delle Madonie wordt met 1652 m het hoogste punt in de route bereikt.

Palermo: mozaïeken in de Cappella Palatina
Palermo: mozaïeken in de Cappella Palatina (12e eeuw)
Foto: Wikipediagebruiker Pistillo 99